Cildine İyi Gelen Tek Cadı: Cadı Fındığının Bilinmeyen Hikâyesi

Cadı fındığının İngilizce adı witch hazel. İlk bakışta “cadı” kelimesinden geldiğini düşünürsünüz. Oysa isim, eski İngilizcede “bükülen, esneyen” anlamına gelen wych kelimesinden türemiş. Bitkiye adını veren şey büyü değil, kolayca eğilen dalları.

Ama hikâyenin gizemli bir tarafı da var. Yüzyıllar boyunca insanlar bu bitkinin çatallı dallarını yeraltı suyu aramak için kullandı. Dal iki elle tutulur, toprağın üzerinde yavaşça yürünürdü. Dalın ucu aşağı doğru eğildiğinde “burada su var” denirdi.

Halk arasında bu yönteme “su cadılığı” deniyordu ve 20. yüzyıla kadar kuyu kazmak için başvurulan bir gelenek olarak yaşadı.

Çoğu bitki baharda çiçeklenir. Cadı fındığı ise tam tersini yapar: Ekim ve kasım aylarında, ağaçlar yapraklarını dökerken çıplak dallarının üzerinde kıvrık kurdeleleri andıran parlak sarı çiçekler açar.

Ormanın griye büründüğü bu haftalarda çoğu zaman görebileceğiniz tek renk onlardır. Çiçekler, arılar ve küçük böcekler için de mevsimin son besin kaynaklarından biridir.

Adında fındık geçse de cadı fındığı bildiğimiz fındıkla akraba değil. Ama tohumlarının kendine has bir şovu var.

Çiçekler tozlaştıktan sonra kış boyunca uykuya geçer. Tohumlar ancak bir sonraki sonbaharda, yani tam bir yıl sonra olgunlaşır. Bu yüzden aynı dalda hem bu yılın çiçeklerini hem de geçen yılın tohum kapsüllerini görebilirsiniz.

Kapsüller kurudukça içlerinde gerilim birikir. Sonunda küçük bir “pat” sesiyle patlar ve tohumları 9 metreye kadar fırlatır. Bitkiye bu yüzden “çatırdayan fındık” da denmiş. Doğanın kendi mancınığı yani.

Cadı fındığının cilt için kullanımı yeni bir trend değil. Yolculuğu kabaca şöyle:

Yani yüzünüze sürdüğünüz ürün, iki yüzyıllık bir eczane geleneğinin modern hâli.

İşin büyüsünü bir kenara bırakıp bilime geçelim. Cadı fındığını özel kılan, içindeki tanenler. Tanenler, kırmızı şarabın ya da demli çayın ağızda bıraktığı o büzüştüren hissin sorumlusu olan bitkisel bileşenlerdir.

Cadı fındığında iki tür tanen öne çıkıyor:

• Hamamelitanen: Bitkinin adını taşıyan ve en karakteristik bileşeni. Antioksidan özellikleriyle biliniyor.
• Proantosiyanidinler: Yatıştırıcı ve antioksidan etkileri üzerine çalışılan yoğun tanenler.

Tanenler cilt yüzeyindeki proteinlerle bağ kurarak yüzeyi toparlar. Cadı fındığının “astrenjan”, yani büzüştürücü olarak anılmasının sebebi bu.

Bu, cilt bakımında neredeyse hiç konuşulmayan bir konu. Piyasada cadı fındığı iki temel formda karşınıza çıkar:

Kritik nokta şu: Tanenler damıtma sırasında suya geçmez. Yani klasik cadı fındığı sularında, cadı fındığını cadı fındığı yapan tanenler neredeyse hiç bulunmaz.

Üstelik klasik cadı fındığı sularının bir kısmı yüksek oranda alkolle hazırlanır. Tonik gibi kullanıldığında yağlı cildi anlık ferahlatır, ama özellikle kalorifer sezonunda bariyeri kurutabilir.

“Yüzyıllardır kullanılıyor” demek bir şeyin işe yaradığını kanıtlamaz. O yüzden kontrollü çalışmalara bakalım.

1998’de Dermatology dergisinde yayımlanan randomize bir çalışmada, 30 sağlıklı gönüllünün sırtında kontrollü UVB ışınıyla hafif güneş yanığı oluşturuldu. Ardından bölgelere %10 cadı fındığı içeren bir losyon, aynı losyonun cadı fındığı içermeyen hâli ve başka bir güneş sonrası ürün uygulandı. 48. saatteki kızarıklık baskılanması:

Aradaki fark istatistiksel olarak anlamlıydı. Cadı fındığı uygulanan alanlarda baskılanma 7. saatte yaklaşık %20’den başlayıp 48. saatte %27’ye ulaştı.

İnternette cadı fındığının “sivilce bakterisini öldürdüğü” sıkça yazılır. Bilimsel veri bunu desteklemiyor.

2022’de Antioxidants dergisinde yayımlanan bir laboratuvar çalışmasında araştırmacılar cadı fındığı kabuk ekstresini, sivilcede rol oynayan Cutibacterium acnes bakterisine maruz bırakılmış cilt hücreleri üzerinde test etti:

• Ekstre, bakterinin tetiklediği iltihap sinyallerini belirgin şekilde azalttı.
• Ama bakterinin kendisini öldürmedi ve bakteri kümelerini dağıtmadı.

Yani cadı fındığı sivilceye karşı bir “bakteri avcısı” değil, daha çok bir yangın söndürücü. En iyi sonucu, sebumu dengeleyen ve cildi nazikçe arındıran içeriklerle birlikte verir.

“Gözenek sıkılaştırıcı” ifadesi cilt bakımının en yanlış anlaşılan vaatlerinden biri. Gözeneklerin kası yoktur; açılıp kapanmazlar ve hiçbir ürün onları kalıcı olarak küçültemez.

Gözenekleri büyük gösteren şey genellikle içlerinde biriken sebum, ölü hücre ve kalıntılardır. Gözenek ne kadar doluysa, kenarları o kadar genişlemiş görünür.

Cadı fındığı burada iki şekilde yardımcı olur:

• Büzüştürücü tanenleri sayesinde cilt yüzeyini toparlayarak gözeneklerin daha az belirgin görünmesine katkı sağlar.
• Yatıştırıcı etkisiyle, gözenek çevresindeki kızarıklığın yarattığı “büyük görünme” etkisini hafifletir.

En iyi sonuç ise gözeneklerin içini düzenli ve nazikçe temizlemekten gelir.

Altıncı başlıktaki kuralı kendi ürünümüze uygulayalım. Cadı Fındığı & Çinko Gözenek Temizleyici Jel‘in INCI listesinde öne çıkanlar:

Formülde alkol (alcohol denat.) bulunmuyor; gluconolactone ve sodium PCA ise nazik profili ve nem dengesini destekliyor. Hafif, su bazlı yapısı sayesinde ciltte ağırlık yapmadan durulanıyor.

1. Kalorifer açıldıysa sıklığı ayarlayın. Isınma sezonunda ev havası kurur ve cilt daha fazla su kaybeder. Cildiniz gerginleşiyorsa toniği günde bir kez, akşamları kullanmaya geçin.
2. Parlamayı görüp sertleşmeyin. Sonbaharda yağlı ciltler de susuz kalabilir. Daha sert temizlemek, cildin daha çok yağ üretmesine yol açabilir.
3. Nemlendiriciyi atlamayın. Cadı fındığı toparlar, nemlendirici o toparlanmış yüzeyi korur. Cadı Fındığı Aydınlatıcı Nemlendirici Krem hassas ciltler dahil tüm cilt tiplerine uygun formülüyle rutini tamamlar.
4. Peeling günlerinde araya mesafe koyun. Asit içeren bir peeling kullandığınız akşam, büzüştürücü bir tonik yerine onarıcı bir krem tercih edin.
5. Güneş kremini bırakmayın. Bulutlu bir ekim gününde bile UVA ışınları cildinize ulaşır. Sabah rutininin son adımı her mevsim güneş koruyucudur.